De naam Oeganda komt van Boeganda. Dat is een koninkrijk in het zuiden van het land. In Oeganda zijn er nog vier andere koninkrijken: Ankole, Bunyoro-Kitara, Busoga en Toro. In totaal zijn er 77 districten in Oeganda te vinden, met allerlei verschillende volken en culturen.
Oeganda werd ooit door Churchill ‘the pearl of Africa’ genoemd vanwege de prachtige natuur en die leus hoor je nog steeds in het land. Je vindt er dan ook alle kleuren groen, ontelbaar veel vogels en grote bekende dieren zoals de olifant, nijlpaard en jachtluipaard. Ondanks deze prachtige natuur, zul je weinig mensen horen over hun reis naar Oeganda, want de toeristen hebben deze Afrikaanse parel nog niet ontdekt.
de zoektocht naar boeken
Oeganda kent een rijke traditie van volksverhalen die verteld werden in plaats van opgeschreven. Mede daardoor worden er een stuk minder boeken gepubliceerd. Veel van de boeken die ik vond, gaan over de heftige trauma’s door oorlog en de verschillende corrupte regeringen. Door de brute regering van Idi Amin zijn in de jaren ‘70 veel schrijvers naar het buitenland gevlucht, waardoor de verhalen van Oegandese schrijvers flink beïnvloed zijn door de internationale literatuur.
Gelukkig is het nu politiek en maatschappelijk gezien redelijk rustig in Oeganda en komen er steeds meer Oegandese schrijvers met origineel werk naar buiten. Jennifer Nansubuga Makumbi is een van de bekendste Oegandese auteurs wiens verhalen diep geworteld zijn in de cultuur, traditie en volksverhalen van het land.
de boeken op mijn tbr voor oeganda
Ik heb heel erg mijn best gedaan om een divers pallet aan Oegandese boeken te zoeken, maar het blijkt een uitdaging te zijn. Veel boeken gaan over de traumatische gebeurtenissen tijdens en vlak na de kolonisatie van de Britten. Gelukkig vond ik ook The First Woman. Een verhaal dat Oegandese volksverhalen verweeft met het sterke karakter van de 12-jarige Kirabo. Als je nog boeken kent van Oegandese schrijvers van verhalen die zich afspelen in Oeganda, dan hoor ik ze heel graag!
the first woman van jennifer nansubuga makumbi
Dit boek was echt een feest om te lezen. Een boek bomvol verhalen van oma’s die al jaren verlegen zitten om een luisterend oor en een ijzersterk hoofdpersonage waarmee je groeit in het verhaal. De verzwegen geschiedenissen zitten diepgeworteld in de mensen die Jennifer Nansubuga Makumbi met de jonge personages verweeft. Dit is een van die boeken waarom ik de reis om de wereld in 197 boeken begonnen ben en het is een van mijn nieuwe lievelingsboeken geworden.
Dit boek is ook uitgegeven onder de titel A Girl Is A Body Of Water en het is in het Nederlands vertaald naar De eerste vrouw.
waar the first woman over gaat
In dit verhaal volg je de 12-jarige Kirabo die opgroeit bij haar opa en oma op het platteland van Oeganda in de jaren ‘70. Haar vader kent ze wel, maar die woont en werkt in Kampala (de hoofdstad van Oeganda). Haar moeder heeft ze nooit gekend en een deel van het verhaal gaat over de zoektoch naar de vrouw die haar op de wereld heeft gezet.
Kirabo heeft een rijke fantasie en vertelt graag verhalen. Ze is een beetje een vreemde eend in de bijt en zoekt daarom dorpsheks Nsuuta op in de hoop dat zij haar kan helpen. Nsuuta vertelt haar verhalen over de ‘original state of women’. Daar komt Kirabo erachter dat Nsuuta meer verbonden is met haar familie dan ze dacht.
De rest van het verhaal gaat over hoe Kirabo opgroeit in het door Idi Amin geteisterde Oeganda van de jaren ‘70. Nee, je ontkomt niet aan een aantal van de gruwelijkheden die hebben plaatsgevonden, maar toch gaat het verhaal er niet over. Het is een comming-of-age verhaal van een jonge vrouw die zich afvraagt waarom vrouwen de rol aannemen die de maatschappij hen oplegt en wat je moet doen als je daar niet aan wilt voldoen.
de effecten van kolonialisme
Dit boek laat ook zien wat het effect van kolonialisme vandaag de dag nog steeds is. Ooit hebben de Britten wat lijnen op een kaart gezet en het land Oeganda genoemd. In dat gebied leefden allerlei verschillende stammen en volken, die ineens werden gedwongen om een natie te vormen. Tot op de dag van vandaag dragen de Oegandezen die trauma’s met zich mee.
En dat lees je ook in het verhaal van Kirabo. Ze is pas twaalf, maar ze weet maar al te goed welke stammen en volken er allemaal in de buurt wonen en daar krijgt ze gratis de vooroordelen over die mensen bij.
een paar quotes om je een idee van de schrijfstijl te geven
Ik heb zoveel quotes opgeslagen uit dit boek, dat ik er een aantal met je wil delen. Wat Jennifer Nansubuga Makumbi zo knap doet in dit boek is ieder personage wat wijsheid meegeven. Ook al maken ze nog zulke domme keuzes, als je goed luistert, bezitten ze allemaal lessen waar je wat mee kunt. En dat maakt dit verhaal zo ontzettend menselijk.
“Home is a funny thing, is it not? I might call that place in Bugoloobi home, but when people ask me where my home is I say ‘Nattetta with Miiro’.”
”But the Bible says that God created Adam and Eve in his own image.”
“If he created them in his own image,” Nsuuta snapped, “then afterwards Adam re-created Eve in his own image, one that suited him.”
“Any mwenkanonkano is radical. Talk about equality and men fall in epileptic fits.”
“Which home did she wreck? Men are not objects, they cannot be stolen.”
“Women all over the world believe all men are pigs. In the end we gave up denying it.”
“Who would want to be huge, or loud, or brave or any of the other characteristic men claim to be male? We hunched, lowered our eyes, voices, acted feeble, helpless. Even being clever became unattractive. Soon, being shrunken became feminine. Then it became beautiful and women aspired it.”
maatschappelijke verwachtingen versus de mens
Zoals je in de quotes kunt lezen en de titel doet vermoeden, gaat dit boek over de maatschappelijke en culturele verwachtingen die mensen van vrouwen hebben vs wat vrouwen willen en kunnen zijn. Alle personages gaan gebukt onder die patriarchale druk, zowel de mannen als de vrouwen. Sommigen zijn gezwicht en proberen koste wat kost te voldoen aan de rol die door anderen wordt opgelegd. Anderen proberen zich los te worstelen, meestal zonder succes. Jennifer Nansubuga Makumbi laat goed zien dat zelfs als het lijkt alsof je je niet kunt losweken, alsof je niet anders of jezelf mag zijn, er toch kleine haarscheurtjes ontstaan in de opgelegde rolpatronen. In die scheuren vinden anderen en volgende generaties een plek om dichter bij zichzelf te komen en wie weet dat die scheuren en barsten ooit leiden tot een breuk met die vernietigende gender ideeën.
heb je tips voor boeken uit oeganda?
The First Woman is echt een waanzinnig goed boek en Kintu van Jennifer Nansubuga Makumbi staat nu ook heel hoog op mijn te lezen lijstje. Er zijn ongetwijfeld ook andere goede Oegandese verhalen te vinden, maar ik had moeite om ze op te sporen. Dus weet jij nog verhalen van Oegandese schrijvers, laat het me dan vooral weten. Want hoe meer tips we delen, hoe diverser we kunnen lezen.
Stuur je tips en suggesties naar boekentips@joriet.nl of stuur me een berichtje op Instagram.
