Dit is een land dat bij veel mensen een hoop gevoelens oproept. Bij mij roept het fascinatie en onbegrip op. Fascinatie omdat dit land zoveel groter en cultureel diverser is dan wij in onze media te zien krijgen. Onbegrip, omdat ik zulke grote liefde voor het moederland nooit echt zal begrijpen.
rusland is niet in een cultuur te vangen
Rusland is zo gigantisch dat het zich in 11 verschillende tijdzones bevindt. Rusland wordt geografisch vaak tot Europa gerekend (voor mijn leeslijst heb ik het land ook bij Europa geplaatst). In werkelijkheid raakt Rusland aan de ene kant nog net niet Alaska (de VS) aan en grenst het aan de andere kant met verschillende Europese landen. Rusland ligt dus voor een deel in Europa, voor een groot deel in Azië en vlak tegen Amerika aan. In zo’n groot gebied zijn van oudsher allerlei verschillende volken en culturen te vinden en dat is vandaag de dag niet anders. Ik zou wel een poging kunnen wagen om dit uit te leggen, maar Johnny Harris kan dat beter. Mocht je een wat realistischer beeld van Rusland willen krijgen, kijk dan even dit filmpje:
persvrijheid
Ik had het woord persvrijheid opgeschreven en daarna bleef ik maar naar de knipperende cursor staren. Ik vind het nog steeds moeilijk te bevatten hoe een land dat bekend staat om de fantastische literatuur, klassieke muziek, eeuwenoude verhalen en het ballet, zo lamgeslagen kan worden door het wegstrepen van persvrijheid. Ik heb me in deze zoektocht weleens afgevraagd of er nog wel zoiets kan bestaan als ‘de pers’ in een land waar je wel 15 jaar celstraf kan krijgen als je iets zegt wat de staat niet zint. Hoe ver dat kan gaan, kun je lezen in het boek van Iris de Graaf: Vrijuit. Een zeer indrukwekkend boek waarin ze beschrijft hoe ingrijpend het werk van een correspondent is. Al helemaal in een land als Rusland, waar het zelfs uitmaakt wat je in Nederland zegt, als je ooit Rusland nog in wil. Ook begrijp je na dit boek waarom het een uitdaging is om boeken van Russische schrijvers te vinden die vertaald zijn.
door russen voor russen
Vrijuit van Iris de Graaf is een hele dikke aanrader als je Rusland iets beter wilt begrijpen. Maar voor mij onderstreepte het ook meteen waarom ik er voor Een reis om de wereld in boeken zo op gebrand ben om boeken te lezen van mensen die uit dat land komen. Want boeken als Liefde in de Kaukasus of Toekomstmuziek geven je een heel ander beeld van Rusland dan Iris schetst. Iris vertelt het verhaal van Rusland vanuit haar West-Europese achtergrond. Dat is een ander verhaal dan wanneer je opgegroeid bent tussen de Islamieten van Dagestan. Beide verhalen vertellen een deel van de waarheid, maar ik wil juist voorbij mijn West-Europese bril kijken. Het kan helpen om een verhaal van een westerse schrijver/journalist te lezen als introductie, maar daarna wil ik de verhalen van de mensen daar lezen. Daarom blijf ik zoeken naar boeken die door en voor de lokale mensen geschreven zijn.
mijn tbr voor rusland
Door het ontbreken van de persvrijheid is het moeilijk om hedendaagse Russische boeken te vinden die vertaald zijn naar het Engels of Nederlands. Dit zijn de boeken die ik gevonden heb. Mocht je nog tips hebben: laat het me weten! Rusland is zo groot, daar moeten ontelbaar veel verhalen te vinden zijn.
liefde in de kaukasus van alisa ganijeva
Achterin dit boek is een verklarende woordenlijst te vinden. Dan weet je natuurlijk al hoe laat het is: dit wordt hard werken. Dit is een boek dat door een Rus is geschreven, voor Russen. Geen uitleg over de culturele gewoonten, verlangen en geschiedenis. Je duikt meteen in het verhaal en je ziet maar wat je wel en niet begrijpt.
waar liefde in de kaukasus over gaat
Dit verhaal gaat over Marat en Patja. Beiden wonen en werken in Moskou en allebei komen ze uit Dagestan. Dat is een Russische deelstaat waar het grootste gedeelte van de bevolking moslim is. Marat en Patja kennen elkaar niet, maar gaan in dezelfde tijd terug naar hun geboortedorp. Hun ouders blijven maar vragen wanneer ze gaan trouwen. De ouders van Marat gaan zelfs zover dat ze al een trouwlocatie geboekt hebben, nog voor zijn trein in het dorp is aangekomen. Patja wordt gestalkt door een man die haar tot zijn toekomisge vrouw gedoopt heeft, maar zij wil niets van hem weten. Patja en Marat komen elkaar tegen en willen eigenlijk met elkaar verder, maar hun families zien dat niet zitten.
traditie vs de moderne tijd
Het boek zit vol met tegenstrijdigheden. De meest opvallende is traditie vs de moderne tijd. Het boek is gepubliceerd in 2015 en het speelt zich ook in die tijd af. Marat en Patja hebben mobiele telefoons en de familie stalkt potentiële huwelijkskandidaten via Facebook. Tegelijkertijd spelen de familiare verwachtingen een grote rol. Ondanks dat Patja en Marat uit het moderne Moskou komen, kunnen ze maar moeilijk loskomen van de tradities en verwachtingen in Dagestan.
de waarheid vs familie en persoonlijke vrijheid
Een ander thema in dit boek is de waarheid vs het verhaal dat de familie graag wil vertellen. Zo wordt er een man doodgeslagen (of was het toch een ongeluk?) omdat hij zegt een agnost te zijn. Maar nog voordat de ambulance zijn lichaam heeft meegenomen, doen de verschillende verhalen al de ronde in het dorp. Marat is advocaat en wil graag de waarheid weten. Ook Patja lijkt meer waarde te hechten aan wat er echt gebeurd is, dan de mensen te beschermen die haar familie heeft goedgekeurd. Dat is de tweestrijd waar deze twee jonge mensen in zitten: de waarheid (met gevaar voor eigen leven) zoeken, hun familie tevreden stellen of hun eigen geluk achterna jagen.
toelichting van de vertalers
Na boeken uit o.a. India, Oeganda, Japan en Argentinië gelezen te hebben, kan ik wel stellen dat dit boek het verst van mijn culturele bubbel af stond. Daardoor was het hard werken en moest ik telkens de verklarende woordenlijst raadplegen. En na het lezen van het verhaal, bleef ik een beetje lamgeslagen achter. Gelukkig hebben de Nederlandse vertalers een toelichting gegeven op dit verhaal en dat hielp wel om dit verhaal iets meer in een context te plaatsen. En ja, liefde is iets universeels, maar ik vrees dat dit een van die verhalen is die ik nooit echt zal begrijpen, omdat het te ver van mij afstaat.
een aanrader voor mensen die eens over een ander rusland willen lezen
Een echte aanrader vind ik dit boek niet. Tenzij je iets wilt lezen dat echt heel anders is dan het gemiddelde West-Europese verhaal. Alisa Ganíjeva legt weinig tot niets uit en dropt je midden in het verhaal. Dat is precies wat dit boek vaart geeft, maar er ook voor zorgt dat je een hoop niet begrijpt en mist. Het is geen makkelijk boek, maar voor Een reis om de wereld in boeken was dit wel een hele mooie vondst.
