The Old Drift van Namwali Serpell kwam ik al vrij snel tegen en het beloofde alles te hebben: geschiedenis, familiedrama, sterke personages, magisch realisme en zelfs sci-fi! Het leek wel of dit boek voor mij geschreven was. Maar zoals vaker met hoge verwachtingen, was het boek niet wat ik dacht dat het was. Het was meer en minder. Het was geweldig en stelde een beetje teleur. Er valt zoveel over dit boek te vertellen, maar laat ik er vooral dit over zeggen: dit is het beste boek dat ik voor Zambia had kunnen lezen.
over de boekenmarkt in zambia
Tot de onafhankelijkheid in 1964, werd de boekenmarkt in Zambia beheerst door de Britse kolonialisten, die voornamelijk koloniale en educatieve teksten publiceerden. In de jaren ’60 en ’70 wilde de regering van Kenneth Kaunda dat er meer teksten en boeken van Zambiaanse schrijvers kwamen. Hij moedigde mensen aan om naast het Engels, ook in de lokale talen te schrijven. Toch werd er maar weinig gepubliceerd, omdat boeken relatief duur zijn.
Helaas is er niet bijzonder veel veranderd, maar de komst van het internet heeft schrijvers wel de vrijheid gegeven om hun werk zelf te publiceren. Daardoor komen er steeds meer Zambiaanse boeken. De meeste daarvan zijn al in het Engels geschreven, want dat is nog steeds de officiële taal van dit land.
mijn tbr voor zambia
the old drift van namwali serpell
Dit boek beloofde zoveel te zijn: een historisch familiedrama waarin drie families, drie generaties lang gevolgd worden. Er zou magisch realisme in zitten, veel historie en zelfs sci-fi. ‘Kom maar door!’ dacht ik. Je voelt hem vast al aankomen: dit boek was toch anders dan de marketing deed geloven. Ja, ik vind het een aanrader. Een dikke vette zelfs, maar lees het niet als sci-fi of een magisch realistisch boek, want dan raak je (net zoals ik) wat teleurgesteld. Maar de historie en de rijke personages maken dat allemaal weer goed.
waar the old drift over gaat
In The Old Drift volg je drie generaties lang drie verschillende families in Zambia. Je volgt de familie die voortkomt uit Percy M. Clark, een Britse kolonialist. Je volgt de familie van N’gulube, een Zambiaan en je volgt de familie van de Italiaanse hoteleigenaar Pietro Gavuzzi. Het speelt zich allemaal af rondom een dorpje vlak bij de Victoria Falls en in de hoofdstad Lusaka. De eerste generatie speelt zich af in de jaren ‘40-’50, de tweede in de jaren ‘80 en de laatste generatie in onze eigen tijd. Het is een groots opgezet familiesaga waarin kleine keuzes grote gevolgen hebben voor de toekomstige generaties.
stranger than fiction
Namwali Serpell heeft ruim 20 jaar aan dit boek gewerkt. Ze is als student begonnen met schrijven en heeft het over de tijd aangevuld met ideeën en heel veel historisch onderzoek. Er zijn meerdere personages in dit boek, die echt hebben bestaan. Zo is het eerste hoofdstuk dat geschreven is vanuit Percy M. Clark gebaseerd op zijn dagboeken. Het enige wat Serpell verzonnen heeft, is de ontmoeting met de andere twee personages.
Edward Makuka Nkoloso is een invloedrijk en bijzonder personage in dit boek. In dit verhaal zet hij de Zambia National Academy of Science, Space Research and Philosophy op. Er wordt zelfs een Zambian Space Programme beschreven. Dat werd steeds gedetailleerder en op een gegeven moment vroeg ik me af of het niet waar zou zijn. En ja hoor: de werkelijkheid was weer stranger than fiction!
Ik had eerst het stuk gelezen en toen pas zag ik dit filmpje:
Na het zien van dit filmpje realiseerde ik me wat een ongelofelijk goede schrijver Namwali Serpell is. De scène in het boek is zo waanzinnig goed beschreven, dat ik het idee had dat ik dit filmpje al had gezien én had beleefd vanuit space cadet Matha Mwambwa.
een historische familiesaga
Dit boek wordt vermarkt met een verkooppraatje vol magisch realisme en sci-fi, maar het is vooral een heel goed uitgewerkte familiesaga. Ik vind het jammer dat magisch realisme en sci-fi genoemd worden, want dat schept totaal andere verwachtingen. En verwachtingen zijn zo belangrijk voor de beleving en leeservaring van een boek. Ik zat maar te wachten op die afrofuturism en die kwam maar niet. Ja, aan het eind een beetje. Maar niet zoveel als ik verwacht had. Dat zorgde onnodig voor een teleurstelling. Als het als een familiesaga verkocht zou worden (wat het dus ook is), dan zou ik de elementen van magisch realisme en sci-fi voor lief nemen. En dan bereikt dit boek denk ik ook beter de lezers die dit verhaal net zo goed vinden als ik.
sci-fi was niet nodig
Ik ben gek op sci-fi, dus als een historisch familiedrama afrofuturisme belooft, dan weet ik genoeg: dit boek is voor mij. Maar de sci-fi in dit verhaal is meer fictional science, dan sci-fi zoals aliens en toekomstige techniek. Om eerlijk te zijn vraag ik me nog steeds een beetje af waarom Serpell ervoor gekozen heeft om deze vorm van sci-fi in het verhaal te verwerken. Ik denk dat het ‘t verhaal een beetje tekort deed. Het verhaal was zoveel sterker geweest als het, zoals de rest van het boek, was gebleven bij historische drama met een vleugje magisch realisme.
een aanrader voor de liefhebber van familiesaga’s
Namwali Serpell heeft in verschillende interviews gezegd dat ze met haar vrienden grapte dat ze ‘The Great Zambian Novel’ aan het schrijven was. Ik heb zelf altijd een beetje moeite met iets “The Great …” te noemen, maar dit boek was wel echt een geweldige les in de Zambiaanse geschiedenis, zonder dat het als les voelde. Dit boek leest alsof je overgrootmoeder of een verre, maar interessante oudtante je een verhaal vertelt over wie ze vroeger was en waarom jij nu jij bent; de Zambiaanse versie. De schrijfstijl is bijna sprookjesachtig en zingt vanaf de pagina’s zo je hoofd in. Je moet ervan houden, maar als dit je jam is, dan is dit hét boek dat je van Zambiaanse bodem moet lezen.
