Het boek
Titel: Ik die nooit een man heb gekend
Schrijver: Jacqueline Harpman
Genre: Dystopische roman
Aantal pagina’s: 190
Publicatiejaar: 1995
Uitgelezen op: 3 september 2026
Trigger warnings: de dood en lijken, eenzaamheid, zelfmoord en suïcidale gedachten, gevangenschap en existentialisme.
Waar gaat het over?
Een meisje groeit op met 39 vrouwen die gevangen zitten in een kooi in een kelder. Ze weten niet hoe ze er gekomen zijn. Ze weten wel dat ze streng bewaakt worden. Sommige vrouwen hebben herinneringen aan het leven voor de kooi in de kelder, maar de meesten zijn dat leven vergeten. De hoofdpersoon kan zich geen leven voor de kooi herinneren. Zij was een kind toen ze met de vrouwen opgesloten werd.
Als je niet beter weet
Je leest dit verhaal vanuit het meisje dat opgroeit in die groep vrouwen. Vrouwen die haar over een bestaan buiten de kooi vertellen. Vrouwen die hun kinderen en partners missen. Vrouwen die er het beste van proberen te maken in de kooi, ondanks dat er geen enkele vorm van privacy is. De hoofdpersoon weet niet beter. Zij kent alleen het leven in de kooi en lijkt daardoor minder moeite met de omstandigheden te hebben.
De vrouwen
De vrouwen kenden elkaar niet voordat ze in de kooi terechtkwamen. Ze lijken allerlei verschillende leeftijden te hebben en vanuit de hele wereld te komen (ondanks dat ze toevallig wel allemaal elkaars taal spreken). Een aantal proberen zich over het meisje te ontfermen, maar de strenge bewakers laten het niet toe dat de vrouwen elkaar aanraken. Troosten is daarmee fysiek onmogelijk. Het meisje weet niet beter.
Vervreemdend en eenzaam
De vrouwen bevinden zich in een beangstigende en vreemde situatie en als lezer word je ook niet al te veel verteld. Net zoals de vrouwen vraag je je als lezer ook de hele tijd af hoe die vrouwen daar terecht zijn gekomen en wie hen toch bewaakt. En vooral ook: waarom? Waarom zou je 40 vrouwen in een kooi stoppen en hen dag en nacht bewaken?
Huisvrouwen
Laat er geen misverstand over bestaan: dit is een fantastisch boek. Maar ik ergerde me er wel aan dat huisvrouwen werden geportretteerd als vrouwen die ‘niet veel weten, omdat ze maar een huisvrouw zijn’. Ik weet niet wat voor huisvrouwen Jacqueline Harpman in haar tijd kende, maar de huisvrouwen die ik ken zijn ondernemend en vindingrijk. Alles behalve dom en afwachtend. Dat kan liggen aan de huisvrouwen en -mannen die ik ken, maar ik vond het jammer om dat meerdere keren in het verhaal terug te lezen. Vooral omdat dit boek ook verkocht wordt als feministische literatuur (dat feminisme in dit boek vind ik overigens wel meevallen). En huisvrouwen wegzetten als onwetend is natuurlijk alles behalve feministisch.
Niet het laatste boek
Dit is zeker niet het laatste boek dat ik van Harpman ga lezen. Orlanda staat door dit boek ook hoog op mijn TBR. Dit boek schijnt een ode aan en een kritiek op de klassieke roman Orlando van Virginia Woolf te zijn. Virginia Woolf laat haar hoofdpersoon van geslacht veranderen. Harpman gaat met Orlanda dieper in op het idee dat vrouwen hun rebelse kant tijdens de puberteit moeten indammen om te voldoen aan sociale verwachtingen. Klinkt heerlijk!