Ik was in een rabbithole van het Afrofuturism beland en zo kwam ik bij het boek Womb City van Tlotlo Tsamaase terecht. Het is een van de weinige boeken die ik heb kunnen vinden die én door een Batswana geschreven is en zich in Botswana afspeelt.
Meer boeken verwacht
Botswana is een relatief welvarend land, doordat de overheid de eigenaar is van de diamantmijnen. Een deel van de opbrengst van die diamanten, is geïnvesteerd in het onderwijs, de gezondheidszorg en de infrastructuur. Daarbij is er ook al jaren een stabiele regering en weinig corruptie. Daarom had ik eigenlijk verwacht om meer schrijvers en boeken uit Botswana te vinden. Vaak is het zo dat hoe welvarender een land is, hoe meer schrijvers er zijn. Maar Botswana lijkt daar een uitzondering op. De kanttekening hierbij is wel dat veel Batswana schrijvers hun boeken zelf uitgeven en ze daardoor moeilijker te vinden zijn. Althans, ik heb ze niet kunnen vinden.
Botswana, Batswana, Motswana en Setswana
In de verhalen uit Botswana wordt er regelmatig gesproken over Batswana, Motswana en Setswana. En dat was verwarrend, maar met een simpele zoekopdracht was het mysterie zo opgelost:
Botswana is het land.
Batswana zijn de mensen die er wonen.
Motswana is een persoon uit Botswana (als in: een groep Batswana, één Motswana).
En Setswana is de lokale taal die er gesproken wordt. Al is Engels bijna overal de officiële taal.
Mijn TBR voor Botswana
Een vrij beknopte TBR, maar hopelijk wordt deze over de tijd nog aangevuld.
Womb City van Tlotlo Tsamaase
Dit is een boek uit de categorie Afrofuturism. Een genre dat Afrikaanse geschiedenis en culturen mengt met futurisme, sci-fi en speculatieve fictie. Helemaal in mijn straatje dus.
Waar Womb City over gaat
Dit boek gaat over een toekomst waarin mensen eeuwig kunnen voortleven door ‘body hopping’. Je volgt hoofdpersoon Nelah die op dat moment het lichaam van een voormalig crimineel heeft en daarom streng gemonitord wordt. Ze heeft een chip in haar nek die alles registreert: wat ze ziet, wat ze denkt en waar ze is. Die chip wordt elke week helemaal uitgelezen door haar man. Hij is politieagent. Ondanks deze strenge surveillance brengt Nelah iemand om het leven en wordt ze nagejaagd door de geest van die persoon.
Scheiding van lichaam en geest
Menselijke lichamen zijn in dit boek eigendom van de staat en je ziel wordt losgekoppeld op je 18e verjaardag. Dan wijst de staat je een lichaam toe. Tenzij er geen lichaam beschikbaar is. Dan word je in een soort databank gestopt waar je moet wachten tot er een lichaam beschikbaar is.
Geheugen
Je mag je herinneringen meerdere ‘cycli’ meenemen, maar na 210 jaar moet je een nieuwe cyclus starten en raak je al je herinneringen kwijt. Maar dat geldt niet voor iedereen. Bijna alle vrouwen raken hun herinnering bij elke body hop kwijt en rijke mensen behouden hun geheugen zo goed als altijd. Waarom dit zo is, wordt geen bevredigende verklaring voor gegeven.
Feministische boodschap
Het klinkt allemaal spannend: body hopping, body control en een maatschappij waarin vrouwen aan het kortste eindje trekken. Dat in een boek met een vrouwelijke hoofdpersoon die een moord pleegt, staat bijna garant voor een leesfeestje. Maar helaas. Dit boek stelde zwaar teleur. Het was duidelijk dat de schrijver een feministische boodschap had: vrouwen willen gelijkwaardigheid, gelijke kansen en rechten, en vechten daardoor. Toch worden ze klein gehouden door het patriarchaat. Je kunt lezen dat de schrijver haar best heeft gedaan om haar standpunt over te brengen, maar het verhaal sloeg de plank volledig mis.
Niet wijzer met de jaren
Dit boek was een grote gatenkaas aan plot holes. Ik kan best met wat suspension of disbelief een boek lezen, maar dit verhaal rekte dat vermogen wel voorbij het uiterste. Een van mijn grootste irritaties was het feit dat mensen soms al honderden jaren leven, maar zich moreel niet verder ontwikkeld lijken te hebben dan een puber van 16. Jammer, want dat was juist een van de dingen waar ik naar uitkeek.
Misogynie en het patriarchaat
Ook vroeg ik me af hoe misogynie en het patriarchaat werken in een maatschappij waarin mensen body hoppen naar verschillende geslachten. Want je kunt in verschillende geslachten body hoppen. Mannen hebben meer vrijheid en voordelen in dit verhaal en daarmee is het lichaam dus belangrijker dan de ziel. Tot zover wil ik er nog in meegaan, want zo werkt het (jammer genoeg) ook in onze wereld. Maar hoe werkt dat met meerdere levens en mensen die meerdere lichamen van verschillende geslachten hebben gehad? Blijkbaar niet anders dan in onze wereld en dat getuigt toch wel van een gebrek aan verbeeldingskracht. Teleurstellend genoeg was ook in dit boek het lichaam van een witte heteroseksuele Britse man the ultimate goal.
Een grote infodump
Dit boek leest als een grote infodump. Tlotlo Tsamaase heeft het niet voor elkaar gekregen om de informatie op need to know basis te verwerken in het verhaal. In plaats daarvan laat ze personages hele relazen houden over hoe het systeem werkt. Dit werd hier en daar afgewisseld met zo goed als niet onderbouwde monologen over het patriarchaat. Op een derde van het boek was het verhaal nog steeds niet begonnen. Dan vindt de moord pas plaats. Toen dacht ik: nou, let’s go! Laat maar zien wat ik met die enorme info dumps kan. Maar ook daarna bleef Tsamaase het systeem en alle gevolgen ervan uitleggen. Het allerergste was nog wel dat het systeem zo lek was als een zeef waardoor de suspension of disbelief samen met mijn leesplezier het boek uit dropen. Ik heb het uitgelezen, maar niet echt van harte. En dat stelt wel echt teleur, want het concept heeft zoveel potentie! Ik hoop dat een betere schrijver nog eens met dit body hop idee aan de slag gaat, want het kan volgens mij heel vet zijn.
